Το παιδί της τάξης που αποκαλούμε «δύσκολο», είναι συνήθως αυτό που προσπαθεί πιο σκληρά από όλα τα υπόλοιπα να ανήκει

Η μεγαλύτερη πρόκληση σε μια τάξη 25 παιδιών δεν είναι η ακαδημαϊκή ύλη. Είναι εκείνο το ένα παιδί που μοιάζει να τα ανατρέπει όλα. Φωνάζει, διακόπτει, αρπάζει, δοκιμάζει κάθε όριο. Και εσύ νιώθεις το αίμα να ανεβαίνει στο κεφάλι. Πίστεψέ με, σε νιώθω. Είναι απολύτως ανθρώπινο η υπομονή μας να εξαντλείται.

Το ένστικτό μας, και συχνά η παραδοσιακή παιδαγωγική, μας υπαγορεύει να το επαναφέρουμε στην τάξη με αυστηρότητα. Να το απομακρύνουμε για να προστατεύσουμε την ομάδα και, ας είμαστε ειλικρινείς, το δικό μας υπερφορτωμένο νευρικό σύστημα.

Όμως, πίσω από αυτή τη συμπεριφορά που μας ενοχλεί κρύβεται ένας εγκέφαλος που δεν ξέρει ακόμα πώς να συνδεθεί.

Σύμφωνα με τον Rudolf Dreikurs, ένα παιδί που συμπεριφέρεται με άσχημο τρόπο, δεν είναι ένα κακό παιδί. Είναι ένα αποθαρρυμένο παιδί που έχει χάσει την αίσθηση του ανήκειν. Πίσω από την ενοχλητική συμπεριφορά, προσπαθεί απελπισμένα να πει: «Δες με, έχω αξία. Υπάρχει χώρος για μένα εδώ;».

Το παιδαγωγικό μας έργο δεν περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων. Μεγάλο μέρος του είναι να γίνουμε καθρέφτες που δεν θα επιστρέψουν την απόρριψη (την οποία αυτά τα παιδιά συχνά έχουν συνηθίσει), αλλά την ασφάλεια. Πώς ξέρει, λοιπόν, ένα «δύσκολο» παιδί ότι ανήκει στην τάξη σου, ακόμα κι όταν κάνει λάθη;

Η δύναμη της μετατόπισης και η εγκατάλειψη της κριτικής

Ξέρω πώς είναι. Όταν έχεις μια τάξη γεμάτη παιδιά και ένα που μοιάζει να πιέζει κάθε σου όριο, το τελευταίο που θέλεις να ακούσεις είναι «δείξε ενσυναίσθηση». Αυτό που σου ζητώ τώρα, που με διαβάζεις και είσαι σε ηρεμία, είναι να μπεις για λίγο στη θέση του «δύσκολου» παιδιού που έχεις στο μυαλό σου από τη στιγμή που ξεκίνησες να διαβάζεις αυτό το άρθρο.

Ως εμψυχώτρια ομάδων, βλέπω ξανά και ξανά τι αλλάζει όταν ανοίγουμε χώρο για διαδικασίες αναστοχασμού μέσα από βιωματικές ασκήσεις, όπως τα παιχνίδια ρόλων και η συμπλήρωση εντύπων, όπου ανταποκρινόμαστε σαν παιδιά και εκφραζόμαστε σε πρώτο πρόσωπο («Εγώ»). Μακριά από την πίεση της αίθουσας, υποχρεωνόμαστε να εγκαταλείψουμε την εξωτερική κριτική ματιά και να συνδεθούμε με τον εσωτερικό κόσμο του παιδιού. Μάλιστα, μπαίνοντας στο σώμα ενός «δύσκολου» μαθητή και απαντώντας σε ερωτήματα όπως «Πώς ξέρεις ότι ανήκεις; / Πώς ξέρεις ότι μετράς;», ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια συγκλονιστική συνειδητοποίηση: συχνά, τα παιδιά με ανάρμοστη συμπεριφορά δεν έχουν λάβει κανένα αυθεντικό μήνυμα ότι ανήκουν ή ότι η παρουσία τους είναι επιθυμητή. Αυτή ακριβώς η αναστοχαστική διαδικασία μετατοπίζει άμεσα την ενέργεια του εκπαιδευτικού από την τιμωρία στην πρόσκληση σύνδεσης και αποδοχής.

Από την τιμωρία στην υπευθυνότητα

Το «δύσκολο» παιδί δεν χρειάζεται εξωτερικές ανταμοιβές (αυτοκόλλητα, μπράβο) όταν κάνει κάτι καλό, ούτε την τιμωρία μας όταν παρεκτρέπεται. Χρειάζεται να νιώσει ότι η θέση του στην ομάδα είναι αδιαπραγμάτευτη.

Δοκίμασε αυτό από αύριο: Αντί να του δώσεις προσοχή μόνο την ώρα της σύγκρουσης, μπορείς να του αναθέσεις μια ουσιαστική υπευθυνότητα σε μια ανύποπτη στιγμή.

Οι υπευθυνότητες στην τάξη δεν αποτελούν αγγαρεία ή καταναγκαστικό έργο, αλλά προνόμιο που απορρέει από την ιδιότητα του ισότιμου μέλους της ομάδας. Ένα παιδί που έχει αναλάβει έναν ουσιαστικό ρόλο (π.χ. να φροντίζει το φυτό της τάξης, να μοιράσει κάποιο υλικό, να σκουπίζει τα ψίχουλα από το τραπέζι, να αναλάβει τη σύνδεση του λάπτοπ, τον έλεγχο του προτζέκτορα, να γράφει στον πίνακα τα βασικά σημεία που προκύπτουν κατά τη διάρκεια ενός brainstorming) βιώνει βαθιά ικανοποίηση: «Είμαι ικανός, με χρειάζονται, η παρουσία μου μετράει». Καλύπτει έτσι την έμφυτη ανάγκη του να προσφέρει ουσιαστικό έργο στην κοινότητα της τάξης. Δείξε του ότι η ομάδα το χρειάζεται και ότι είναι ικανό να συνεισφέρει.

Tip για όσους και όσες είναι από παλιά εδώ: Δεν θα «πιάσει» με την πρώτη φορά. Και αυτό είναι απολύτως εντάξει. Χτίζουμε σχέση, δεν πατάμε κουμπιά.

Στο βιβλίο μου, Τα λάθη που θα κάνεις, σας έχω γράψει ότι «η καλοσύνη δεν αναιρεί τη σταθερότητα. Μπορούμε να κρατήσουμε το όριο, κρατώντας ταυτόχρονα και τη σχέση». Σε αυτό το παράδειγμα βλέπουμε την ακριβή μετάφραση του μέσα στην τάξη. Σε οποιαδήποτε τάξη!

Πώς χτίζετε εσείς κουλτούρα συμπερίληψης και ασφάλειας στις δικές σας τάξεις ή ομάδες, ακόμα και στις πιο δύσκολες μέρες;

Next
Next

Όταν το παιδί «ζητά» με λάθος τρόπο: Αποκρυπτογραφώντας τους εσφαλμένους στόχους συμπεριφοράς