Όταν η ζωή ακυρώνει τα παιδαγωγικά μας επιχειρήματα: Τι είναι τελικά η φυσική συνέπεια;

Αν ήσουν μια μύγα στο σαλόνι μου, θα με άκουγες να λέω στη 2,5 ετών κόρη μου: «Αγάπη μου, αν αφήσεις την πλαστελίνη έτσι απλωμένη στο τραπέζι, θα στεγνώσει και δεν θα έχουμε να παίζουμε».

Και λίγες ώρες αργότερα, θα έβλεπες την κόρη μου να την εξετάζει εξονυχιστικά από κάθε πιθανή γωνία και με ύφος θριαμβευτή να μου δηλώνει: «Είναι ακόμα καλή!»

Ακριβώς τότε είναι που σκέφτεσαι πόσο γρήγορα και αβίαστα η ίδια η ζωή μπορεί να ακυρώσει πανηγυρικά όλα τα «παιδαγωγικά σου επιχειρήματα» και τη βιβλιογραφία που έχεις μελετήσει. Είχες στήσει το τέλειο σκηνικό για να διδάξεις την περίφημη φυσική συνέπεια, περιμένοντας το σύμπαν να συμμαχήσει μαζί σου, αλλά εκείνο προφανώς είχε άλλα σχέδια.

Τι είναι τελικά η ρημάδα η φυσική συνέπεια;

Εδώ ακριβώς βρίσκω την ευκαιρία να αποδομήσουμε κάτι βασικό. Η φυσική συνέπεια λέγεται φυσική ακριβώς γι’ αυτό: επειδή συμβαίνει (ή ΔΕΝ συμβαίνει) εντελώς μόνη της, όταν απλά αφήνουμε τα πράγματα να ρέουν, χωρίς καμία δική μας παρέμβαση.

Η πλαστελίνη μπορεί να ξεραθεί, μπορεί όμως και όχι. Αν βγεις στη βροχή μπορεί να βραχείς, μπορεί όμως η βροχή να σταματήσει πριν καν κάνεις δέκα βήματα.

Το βραχυκύκλωμα των ενηλίκων και οι μεταμφιεσμένες τιμωρίες

Και εκεί είναι που εμείς οι ενήλικες συχνά μπλοκάρουμε. Όταν δεν προκύπτει μια φυσική συνέπεια ή όταν η ζωή «αποτυγχάνει» να δώσει το μάθημα που εμείς είχαμε προαποφασίσει ότι χρειάζεται να δοθεί, εγκλωβιζόμαστε από την αγωνία μας να δούμε το παιδί να «συμμορφώνεται». Νιώθουμε ότι χάνουμε τον έλεγχο και τι κάνουμε; Ίσως καταφεύγουμε σε κάποια μεταμφιεσμένη τιμωρία.

Σε μια ποινή, δηλαδή, που της φοράμε μια ωραία, σύγχρονη παιδαγωγική μάσκα, τη βαφτίζουμε «συνέπεια», αλλά στην πραγματικότητα δεν έχει καμία απολύτως αναπτυξιακή ή λογική σύνδεση με την πράξη. Λέμε, για παράδειγμα: «Άφησες την πλαστελίνη ανοιχτή; Θα την πάρω και θα τη βάλω ψηλά στο ντουλάπι για να μάθεις».

Μεγάλη προσοχή εδώ: Αν προβληματίζεσαι επειδή «δεν λειτουργεί η φυσική συνέπεια», μάλλον έχεις μπερδευτεί με τις λογικές συνέπειες ή (ακόμα χειρότερα) με μια τιμωρία μεταμφιεσμένη σε «άθημα», σε μια απέλπιδα προσπάθεια να νιώσεις ξανά επαρκής.

Η παγίδα του «να πάθει για να μάθει»

Συχνά, νιώθουμε την ανάγκη να παρέμβουμε γιατί πιστεύουμε (ή φοβόμαστε) ότι αν το παιδί δεν βιώσει κάποιου είδους απώλεια, δεν θα μάθει την αξία της φροντίδας. Όμως, δεν χρειάζεται ποτέ να δημιουργούμε επίτηδες συνθήκες για να «πάθει και να μάθει», με σκοπό να το ντροπιάσουμε ή να αποδείξουμε ότι είχαμε δίκιο.

Η ζωή από μόνη της είναι αρκετά διδακτική, γεμάτη φυσικές ματαιώσεις, ανατροπές και μαθήματα, αν απλώς την αφήσουμε. Τα παιδιά μας δεν χρειάζονται ενήλικες-τιμωρούς γύρω τους, ούτε όμως και ενήλικες-ναυαγοσώστες που θα τα σώζουν προκαταβολικά από κάθε μικρή απογοήτευση.

Χρειάζονται ενήλικες-συνοδοιπόρους. Εμείς χρειάζεται απλά να είμαστε εκεί. Να αντέχουμε το δικό μας άγχος όταν τα πράγματα δεν πάνε όπως τα σχεδιάσαμε, να χωράμε το συναισθηματικό τους αποτύπωμα (όταν τελικά η πλαστελίνη όντως ξεραθεί και έρθει το αναπόφευκτο ξέσπασμα) και να εγγυόμαστε τη σωματική και ψυχική τους ασφάλεια.