Από το «Ποιος φταίει;» στο «Πώς το διορθώνουμε;»: Πώς να μετατρέψετε τα λάθη σε ευκαιρίες μάθησης
Όταν το γάλα χύνεται στο χαλί, όταν τα αδέλφια τσακώνονται για ένα παιχνίδι ή όταν η πόρτα του εφήβου κλείνει με δύναμη, η πρώτη μας, σχεδόν αυτόματη αντίδραση ως γονείς ή εκπαιδευτικοί είναι να αναζητήσουμε τον ένοχο: «Ποιος το έκανε αυτό;», «Γιατί το άφησες εκεί;».
Είναι απόλυτα φυσιολογικό. Μέσα στην κούραση και την πίεση της καθημερινότητας, το νευρικό μας σύστημα αντιδρά στο χάος και αναζητά άμεσο έλεγχο. Όμως, η αναζήτηση ευθυνών με επικριτικό τόνο συχνά εγκλωβίζει εμάς και τα παιδιά σε έναν αμυντικό κύκλο ενοχής, θυμού και αποστασιοποίησης.
Ας αφήσουμε πίσω μας το «δικαστήριο» της καθημερινότητας κι ας στρέψουμε το βλέμμα εκεί που βρίσκεται η πραγματική μάθηση: στις λύσεις.
Η νευροβιολογία πίσω από την εστίαση στη λύση
Υπάρχει ένας πολύ συγκεκριμένος αναπτυξιακός και νευροβιολογικός λόγος για να σταματήσουμε να ψάχνουμε ποιος φταίει και να εστιάσουμε στο πώς θα το διορθώσουμε:
Η τιμωρία κοιτάζει το παρελθόν: Εστιάζει αποκλειστικά στο σφάλμα και προσπαθεί να κάνει το παιδί να «πληρώσει» ή να νιώσει άσχημα (blame, shame, pain). Στην πραγματικότητα, ο εγκέφαλος επιβίωσης του παιδιού ενεργοποιείται, ο λογικός εγκέφαλος «κατεβάζει ρολά» και το παιδί σκέφτεται μόνο πώς να αμυνθεί ή να κρυφτεί την επόμενη φορά.
Η λύση κοιτάζει το μέλλον: Είναι μια καθαρά αποκαταστατική (restorative) πρακτική. Δεν στέκεται στην ενοχή του χθες, αλλά κοιτάζει μπροστά και διδάσκει ουσιαστικές κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες ζωής. Όταν το παιδί νιώθει συναισθηματική ασφάλεια, ο λογικός του εγκέφαλος παραμένει ανοιχτός να επεξεργαστεί το λάθος ως ευκαιρία μάθησης.
Τα 4 κριτήρια μιας λύσης που διδάσκει
Για να βεβαιωθούμε ότι μια λύση είναι πραγματικά εκπαιδευτική και δεν αποτελεί μια μεταμφιεσμένη τιμωρία, φροντίζουμε να πληροί τα εξής κριτήρια:
Σχετική: Συνδέεται άμεσα και λογικά με το πρόβλημα (π.χ. αν γράψουμε στο θρανίο, η λύση είναι να το καθαρίσουμε).
Με σεβασμό: Δεν περιλαμβάνει φωνές, κριτική ή ταπείνωση. Η επικοινωνία παραμένει ευγενική και σταθερή.
Λογική: Είναι δίκαιη και ανάλογη της περίστασης, χωρίς την πρόθεση να κάνουμε το παιδί να υποφέρει για να «μάθει».
Βοηθητική: Προσφέρει στο παιδί ένα ξεκάθαρο πλάνο για το τι μπορεί να κάνει διαφορετικά στο μέλλον, ενισχύοντας την εσωτερική του πυξίδα και την αυτονομία του.
Η διαπαιδαγώγηση δεν είναι αγώνας επικράτησης
Η γονεϊκότητα και η εκπαίδευση δεν είναι ένας αγώνας για το ποιος έχει δίκιο ή ποιος θα επιβληθεί, αλλά μια καθημερινή προσπάθεια για το πώς θα είμαστε μαζί, με σεβασμό και ουσιαστική σύνδεση.
Περισσότερα εργαλεία για το πώς να αντέχετε την αβεβαιότητα των ορίων και να μετατρέπετε τις εντάσεις σε ευκαιρίες σύνδεσης θα βρείτε στο βιβλίο μου «Τα λάθη που θα κάνεις» από τις Εκδόσεις Διόπτρα. Περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα www.lemonhood.gr για επιπλέον υποστήριξη, άρθρα και εργαλεία.
